پزشكی هسته‌ای

تاریخچه

پزشکی هسته‌ای (Nuclear Medicine) شاخه‌ای از فیزیک پزشکی و پرتو نگاری مولکولی است که از خواص هسته‌ای مواد (مثل رادیو ایزوتوپ ها) برای تشخیص و درمان بیماری‌ها استفاده می‌کند. داروسازی هسته‌ای نیز به این شاخه از علوم پایهٔ پزشکی کمک می‌کند.
ویژگی پزشکی هسته‌ای در این است که توانایی ارایه دادن اطلاعات تصویری از فرایندها و عملکردهای متابولیکی بدن را دارد در صورتیکه دیگر مدالیته‌های تصویر برداری‌های پزشکی همانند مقطع نگاری رایانه ای و ام ار آی عموماً اطلاعات ساختاری و آناتومیکال تولید می‌کنند..

• پیشینه

  نخستین آزمایش استفاده از تزریق رادیو ایزوتوپ در تصویربرداری از یک انسان، توسط هرمان ال بلومگارت و سوما وایس ازدانشگاه هاروارد انجام گرفت. این آزمایش در سال 1927 و به‌ کمک یک اتاقک ابری و رادون انجام گرفت. هل انگر در سال 1958 دوربین هل انگر را در دانشگاه برکلی ابداع کرد. همچنین استفاده از رادیو ایزوتوپ تکنیتیوم-99m در 1964 توسط تیم متشکل از پل هارپر و نیز رابرت بک از دانشگاه شیکاگو باعث ایجاد نقطه عطفی در تاریخ فیزیک پزشکی و پزشکی هسته‌ای گردید.

• پزشکی هسته ای در ایران

  استفاده از مواد پرتوزا در پزشکی در ایران با سنجش مقدار یُد رادیواکتیو در سال ۱۳۳۹ به وسیله یک شمارشگر گایگر در آزمایشگاه پیمان مرکزی دانشکده علوم پزشکی تهران آغاز گردید.
  

در این راستا، یک کارشناس بریتانیایی به نام Malcolm Cuthbert Nokes سهم بزرگی در پیشرفت کار پزشکی هسته‌ای در ایران ایفا کرد. با یاری وی، دکتر نظام مافی برای اولین بار در سال ۱۳۴۰ با یک پویشگر تیروئید، تحقیقاتی را به انجام رسانید و پایه‌های پزشکی هسته‌ای را در ایران بنا نهاد. در سال ۱۳۴۶، مرکز پزشکی هسته ای و تحقیقات غدد مترشحه داخلی دانشگاه تهران تاسیس شد که در واقع اولین و قدیمی ترین مرکز پزشکی هسته‌ای کشور محسوب می‌شود. امکانات این بخش در آن زمان در حد یک دستگاه دوربین انگر بود که تدریجاً مجهزتر گردید.

بخش پت اسکن

• تصویربرداری پت سی تی چیست؟

  دستگاه تصویربرداری پت- سی تی نوعی دستگاه تشخیصی و از زیر مجموعه دستگاه‌های پزشکی هسته‌ای می باشد. این دستگاه به طرز شگفت آوری عملکردهای دو دستگاه مجزای پت و سی تی را در یک مجموعه فراهم می‌آورد.
  قسمت سی تی این دستگاه، اطلاعات آناتومی بدن و قسمت پت آن، اطلاعات فیزیولوژی بدن را ایجاد می‌نماید.
  در مجموع؛ ترکیب این دو سیستم در یک گانتری باعث می‌شود تصاویر بسیار مناسبی از بدن بیمار با دقت و کیفت خیلی عالی به دست آید.

• روش تصویربرداری پت سی تی چگونه است؟

  به طور کلی روش تصویربرداری پت- سی تی غیرتهاجمی و بدون درد می‌باشد. از تصویربرداری پت- سی تی برای تشخیص انواع بیماری‌ها شامل؛ انواع سرطان‌ها، عفونت هاو التهابات بدن استفاده می‌شود.
  بسته به نوع آزمون پزشکی هسته‌ای (پت- سی تی) درخواستی، رادیوداروها از راه تزریق وریدی و یاخوراکی وارد بدن می‌شوند. سرانجام این رادیوداروها در بدن تجمع یافته و پس از فرایندی با بافت بدن، انرژی آن ها به شکل اشعه گاما از بدن خارج می‌شود.
  این انرژی گاما توسط دوربین گاما، اسکنر پت و یا پروب پت آشکار می‌شود. امروزه بیشتر آزمون‌های پت اسکن بر روی دستگاه‌های ترکیبی پت سی تی انجام می‌شوند. اسکن‌های ترکیبی پت سی تی به دقت متابولیسم‌های غیرطبیعی بدن را مورد ارزیابی قرار می‌دهند و با دقت بیشتری از سی تی اسکن و پت اسکن مجزا، به تشخیص راحت‌تر پزشک کمک می‌کنند.

• پت سی تی برای تشخیص چه بیماری هایی مفید است؟
  • تشخیص بیماری سرطان
  • تخمین میزان انتشار سرطان
  • ارزیابی کارایی طرح درمان مانند رادیوتراپی
  • تخمین بازگشت سرطان پس از دوره درمان
  • ارزیابی جریان خون قلب
  • ارزیابی اثر حمله قلبی (سکته)
  • ارزیابى عفونت در یک ارگان خاص
  • ارزیابى التهاب در یک ارگان یا سیستم خاص از بدن
  • ارزیابی ناهنجاری های مغزی؛ مانند : تومورها، اختلالات حافظه، تشنج‌ها و سایر بیماری‌های سیستم اعصاب مرکزی
  • ترسیم عملکرد مغز انسان
• اسکن پت سی تی چگونه انجام می شود؟

  ابتدا داروهای مصرفی بیمار توسط پزشک بررسی شده و سؤالاتی در مورد بیماری فرد مورد نظر پرسیده خواهد شد. وزن و میزان قند خون فرد تعیین می‌گردد. لازم است تمام لوازم فلزی همراه، از جمله سکه‌های داخل جیب خارج شود. سپس اپراتور دستگاه، مقدار کمی از ماده نشاندار (رادیو اکتیو) را به بدن بیمار تزریق خواهد کرد.
  زمان گردش دارو در داخل بدن بیمار تا زمان جذب آن توسط ارگان ها یا بافت‌های بدن بسته به نوع دارو حدوداً ۶۰ دقیقه است. در طول این دوره از بیمار خواسته می‌شود کاملا در حالت استراحت بوده و از حرکت و صحبت کردن پرهیز نماید.
  بیمار بر روی تخت اسکنر پت سی تی منتقل می‌شود تا تصویربرداری شروع شود. بیمار زمان تصویربرداری باید کاملاً بی‌حرکت باشد. در ابتدا تصویربرداری سی تی اسکن انجام می‌شود و پس از آن اسکن پت انجام می‌پذیرد.
  زمان تصویربرداری سی تی اسکن ۲ دقیقه و زمان تصویربرداری پت ۳۰-۲۰ دقیقه می‌باشد. در نتیجه زمان کلی تصویربرداری آزمون پت- سی تی ۳۰ دقیقه است.

• ویژگی‌های دستگاه PET-CT

  این دستگاه محصول سال ۲۰۲۰ کمپانی زیمنس آلمان و مدل horizon بوده و با بهره‌گیری از قابلیت؛ TOF (time of flight) که باعث ارتقاء کم نظیر کیفیت تصاویر و کاهش زمان اسکن بیمار خواهد شد.
  
  این دستگاه در بخش دتکتور مجهز به کریستال‌های LSO که یکی از جدیدترین و پربازده‌ترین کریستال‌های موجود است، بوده و امکان فعالسازی تکنولوژی TOF (time of flight) بر روی آن‌ها وجود دارد.بنابراین دارای یکی از بالاترین توانمندی‌های تفکیک رزولوشن مکانی در میان دستگاه‌های موجود است که این قدرت تفکیک بالاتر به معنای امکان تشخیص تومور‌های کوچک‌تر محسوب می‌شود.
  
  دستگاه مولد رادیو دارو و تکمیل کننده این سیستم، دستگاه سیکلترون است.

بخش اسپکت سی تی

• تصویربرداری اسپکت سی تی چیست؟

  دستگاه اسپکت سی تی نوعی دستگاه تشخیصی و از زیر مجموعه دستگاه‌های پزشکی هسته‌ای می باشد. این دستگاه عملکردهای دو دستگاه مجزای اسپکت و سی تی را در یک مجموعه فراهم می‌آورد. جزء سی تی این دستگاه، اطلاعات تکمیلی مفیدی درباره آناتومی بدن می دهد و موجب افزایش حساسیت و اختصاصیت یافته های اسکن می شود.

• روش تصویربرداری اسپکت سی تی چگونه است؟

  تصویربرداری اسپکت سی تی روشی غیرتهاجمی می‌باشد و به منظور تشحیص طیف وسیعی از بیماری ها مورد استفاده قرار میگیرد.
  بسته به نوع اسکن درخواستی، رادیودارو (داروی رادیواکتیو) از راه تزریق وریدی وارد بدن می‌شوند. این رادیوداروها در بدن تجمع یافته و پس از فرایندی با بافت بدن، انرژی آن ها به شکل اشعه گاما از بدن خارج می‌شود. پرتوهای گاما توسط دوربین گاما دریافت شده و پس از طی مراحلی یه صورت تصویر بازسازی می شوند.
  یکی از تفاوت های تصویربردای با اشعه ایکس ( مثل گرافی ساده یا سی تی اسکن) و اشعه گاما این است که در تصویر برداری با اشعه ایکس، این اشعه از دستگاه ساطع می شود، از بدن بیمار عبور می کند و اطلاعاتی توسط دستگاه ثبت می شود. ولی در تصویربرداری به کمک اشعه گاما، منبع اشعه دارو است، بنابراین تا زمانی که نیمه عمر دارو طی شود، از بدن بیمار اشعه ساطع می شود.

• اسپکت سی تی برای تشخیص چه بیماری هایی مفید است؟

  تشخیص بیماری های بسیاری از قبیل:

  • گرفتگی های عروق کرونری قلب
  • بیماری های استخوانی خوش خیم و بدخیم
  • آمبولی ریه
  • اختلالات غدد تیروئید و پاراتیروئید
  • خونریزی دستگاه گوارش
  • اختلال عملکرد کلیه ها، انسداد مجاری ادراری و عروق کلیوی
  • عفونت و التهاب
  • اختلالات مغزی
  • انسداد مجاری اشکی
  • بدخیمی هایی مثل تومورهای نورواندوکرین، تیروئید و ...
• اسپکت سی تی چگونه انجام می شود؟

  ابتدا سؤالاتی در مورد بیماری فرد مورد نظر پرسیده خواهد شد.
  لازم است تمام لوازم فلزی همراه، از جمله سکه‌های داخل جیب خارج شود. سپس اپراتور دستگاه، مقدار کمی از ماده نشاندار (رادیو اکتیو) را به بدن بیمار تزریق خواهد کرد.
  زمان گردش دارو در داخل بدن بیمار تا زمان جذب آن توسط ارگان ها یا بافت‌های بدن بسته به نوع دارو و نوع اسکن درخواستی از ۱۵ دقیقه تا ۲۴ ساعت متفاوت است.
  بیمار بر روی تخت اسکنر اسپکت سی تی منتقل می‌شود تا تصویربرداری شروع شود. بیمار زمان تصویربرداری باید کاملاً بی‌حرکت باشد.
  صفحات مرتبط.

بخش پت سی تی

• مدارک لازم
• آمادگی های لازم
• آمادگی های لازم جهت بیماران با قند خون
• فرم درخواست PET-CT

آمادگی های لازم انواع اسکن

• سنجش تراکم استخوان

  آمادگی های لازم جهت انجام سنجش تراکم استخوان

  • جهت انجام سنجش تراکم استخوان نیاز به ناشتایی نمی باشد.
  • لطفاً در صورت انجام این تست در گذشته، نتایج تست سنجش تراکم استخوان قبلی خود را به همراه داشته باشید.
  • لطفاً از 24 ساعت قبل از انجام تست از مصرف قرص کلسیم خودداری فرمائید.

  
  مدت زمان اقامت شما در بخش جهت انجام سنجش تراکم استخوان:

  • پذیرش:‌ حدود 15 دقیقه
  • مراحل انجام سنجش تراکم استخوان:‌ حدود 30 دقیقه

  
  نکات مهم پس از انجام سنجش تراکم استخوان‌
  پس از انجام سنجش تراکم استخوان، رعایت نکته خاصی لازم نیست.
  💡 برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره تلفن 23922480 بین ساعت 17-16 تماس حاصل فرمایید

• آمادگی اسکن قلب

  آمادگی های لازم جهت انجام اسکن قلب‌
  

  • آوردن همراه الزامی می باشد و از آوردن اطفال زیر 12 سال جدا خودداری فرمایید.
  • شب قبل از انجام اسکن استحمام نمایید و آقایان موهای سینه خود را بتراشید.
  • رعایت ناشتا بودن به مدت 2 ساعت قبل از انجام تست ضروری می باشد. بیماران دیابتی رژیم غذایی و داروهای معمول خود را مصرف نموده و فقط به مدت 2 ساعت قبل از انجام تست ناشتا باشند.
  • مدارک پزشکی شامل نوار قلب، اکو، گزارش آنژیوگرافی، پرونده بستری قبلی و دفترچه بیمه خود را به همراه داشته باشید. همچنین هنگام مراجعه یک پاکت شیر یا خامه همراه داشته باشید.
  • لطفاً پیراهن جلو باز نخی آستین گشاد و دکمه دار (بدون دکمه فلزی ) بپوشید و در مورد خانم ها حتماً شلوار راحت پوشیده یا به همراه داشته باشند . در مواردی که اسکن با تست ورزش است ، داشتن کفش راحت جهت پیاده روی سریع ضروری است
  • از 12 ساعت قبل از تست چای ، قهوه و شکلات میل نکنید.
  • در صورت مصرف داروهای قلبی یا فشار خون طبق هماهنگی با پزشک معالج این داروها طبق جدول زیر بایستی قبل از انجام اسکن قطع گردند(مگر در مواردیکه به دستور پزشک نبایستی قطع گردند).

  نام دارو	مدت زمان لازم جهت قطع قبل از انجام اسکن
  متوپرولول – پروپرانولول – متورال – ایندرال – آتنولول- متوهگزال-سوتاهگزال-امپرازول-پنتاپرازول	48 ساعت
  آملودیپین – آملوپرس – آدالات – دیلتیازیم – وراپامیل - کاردیولول	24 ساعت
  تئوفیلین – آمینوفینین – دیپریدامول	24 ساعت (فقط در صورتیکه اسکن با دیپریدامول باشد)
  نیتروگلیسرین – نیتروکانتین- ایزوسورباید	12 ساعت

  مدت زمان اقامت شما در بخش جهت انجام اسکن قلب

  • پذیرش:‌ حدود 15 دقیقه
  • مراحل انجام اسکن:‌ 2 روز و هر روز حدود 3 تا 4 ساعت

  نکات مهم پس از انجام اسکن قلب

  • تا مدتی ضمن مصرف مایعات، مثانه خود را پیاپی تخلیه فرمایید.
  • بمدت 48 ساعت با اطرافیان خود (علی الخصوص کودکان و افراد باردار) فاصله حدود 1.5 متر را رعایت فرمایید.

  💡 برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره تلفن 23922480 بین ساعت 17-16 تماس حاصل فرمایید

• آمادگی های اسکن استخوان

  آمادگی های لازم جهت انجام اسکن استخوان

  • جهت انجام اسکن استخوان نیاز به ناشتایی نمی باشد.
  • لطفاً تمام مدارک قبلی خود (آزمایش ها، عکس های رادیوگرافی، سی تی اسکن و ام آر آی) را هنگام مراجعه به همراه داشته باشید.
  • از آنجایی که طی مدت قبل از تصویربرداری نیاز به نوشیدن مایعات به مقدار بیشتری می باشید، لطفاً حدود یک لیتر آب، چای رقیق و یا آب میوه به همراه داشته باشید.

  
  مدت زمان اقامت شما در بخش جهت انجام اسکن استخوان

  • پذیرش:‌ حدود 15 دقیقه
  • مراحل انجام اسکن:‌ حدود 3 تا 4 ساعت

  نکات مهم پس از انجام اسکن استخوان‌

  • تا مدتی ضمن مصرف مایعات، مثانه خود را پیاپی تخلیه فرمایید.
  • بمدت 24 ساعت با اطرافیان خود (علی الخصوص کودکان و افراد باردار) فاصله حدود 1 متر را رعایت فرمایید.

  💡 برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره تلفن 23922480 بین ساعت 17-16 تماس حاصل فرمایید

• آمادگی اسکن تیروئید

  آمادگیهای لازم جهت انجام اسکن تیروئید
  

  • جهت انجام اسکن تیروئید نیاز به ناشتایی نمی باشد.
  • لطفاً لیست اسامی داروهای مصرفی خود را در هنگام مراجعه به همراه داشته باشید.
  • در صورت مصرف قرص لووتیروکسین، ‌با پزشک معالج خود جهت قطع یا ادامه دارو قبل از انجام اسکن هماهنگی لازم را بعمل آورید.

  
  مدت زمان اقامت شما در بخش جهت انجام اسکن تیروئید
  

  • پذیرش:‌ حدود 15 دقیقه
  • مراحل انجام اسکن:‌ حدود 30 تا 45 دقیقه

  
  نکات مهم پس از انجام اسکن تیروئید
  

  • تا مدتی ضمن مصرف مایعات، مثانه خود را پیاپی تخلیه فرمایید.
  • بمدت 24 ساعت با اطرافیان خود (علی الخصوص کودکان و افراد باردار) فاصله حدود 1 متر را رعایت فرمایید.

  💡 برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره تلفن 23922480 بین ساعت 17-16 تماس حاصل فرمایید

• آمادگی UBT

  آمادگی های لازم جهت انجام تست تنفسی تشخیص H.Pylori
  

  • لطفاً قبل از انجام تست بمدت 6 ساعت برای هم جامدات و هم مایعات ناشتا باشید و در صورت نیاز به مصرف دارو طی این مدت، آن را با حداقل میزان آبی که می توان میل نمود مصرف نمائید.
  • در صورت باردار بودن و یا وجود سابقه مشکل تنفسی شدید قبل از انجام تست، مسئول بخش را در جریان قرار دهید.
  • داروهای زیر طبق نظر پزشک معالج قبل از انجام تست قطع گردند

  نام دارو	مدت زمان قطع قبل از انجام تست
  سوکرالفیت- امپرازول- اسموپرازول- لانزوپرازول-ربپرازول- پنتوپرازول	2 هفته
  ترکیبات بیسموت- آنتی بیوتیک ها	30 روز

  مدت زمان اقامت شما در بخش جهت انجام تست

  • پذیرش:‌ حدود 15 دقیقه
  • مراحل انجام تست:‌ حدود 30 دقیقه

  نکات مهم پس از انجام تست‌
  پس از انجام تست تنفسی تشخیص H. Pylori یا UBT، رعایت نکته خاصی لازم نیست.
  
  💡 برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره تلفن 23922480 بین ساعت 17-16 تماس حاصل فرمایید